Araşdırmaİndi aktualdır

Ordumuzun məhv etdiyi düşmənə məxsus 19J6 radiolokasiya stansiyası nəyə qadirdir? – HƏRBİ EKSPERT

19J6 radiolokasiya stansiyası (RLS) aktiv və passiv müdaxilələrə, habelə yer səthindən və meteoroloji formasiyalardan əks olunan siqnallara məruz qaldıqda qanadlı raketlər də daxil olmaqla hava hədəflərini aşkarlamaq, tanımaq və izləmək üçün nəzərdə tutulur. Bu radarda hava obyektlərinin aşkarlanma məsafəsi artırılıb, bəzi yeni iş rejimləri tətbiq edilib, hədəflərin aşkarlanması, tanınması və izlənilməsi prosesləri avtomatlaşdırılıb, radarı müasir Avtomatlaşdırılan İdarəetmə Sistemləri (AİS) ilə inteqrasiya etmək mümkündür.

SSRİ-nin 19J6 (ST-68U) radilokasiya stansiyası əvvəlki döyüş rejiminin desimmetrik diapazonuna malik ST-68 RLS-i bazasında VNİİRT-də yaradılıb. ST-68 (indeksi 5N59) RLS-i maqnit sahəsindən güclü əks olunmalarda, mürəkkəb meteoşəraitdə, aktiv və passiv müdaxilə zamanı aşağı yüksəklikdəki hədəfləri aşkarlamaq və izləmək üçün hazırlanıb. Onun hazərlanması 1970-ci ildə Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin və SSRİ Nazirlər Sovetinin fərmanı ilə Radiotexnika Tədqiqat İnstitutuna həvalə edilib.

ST-68 RLS-i iki aktiv və iki passiv kanal daxil olmaqla dairəvi baxış zonasında 360 dərəcə azimut və 6 dərəcəlik hədəf bucağı üzrə hava vasitələrinin radiolokasiya aşkarlanmasını, aktiv maneə yaradan pelenqini (istiqamət koordinatlarının təyin edilməsini – red), eləcə də radiokəşfiyyat kanalını təmin edən çoxfunksiyalı bir stansiya olmalı idi.

Bundan əlavə, fərqli dalğa uzunluqlu stansiyaların (P-15 və ST-68) birgə istifadəsi bütövlükdə aşağı hündürlük qruplaşmasının maneə toxunulmazlığını artırmalı idi.

Sifarişçi (SSRİ Müdafiə Nazirliyi) 1975-ci ildə “İskra” (Ukrayna) dizayn bürosunun Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının mənafeyi naminə üç koordinatlı radar stansiyası hazırlamaq təklifini maraqla qarşıladı və bu, qarışıq müdaxilələrin intensiv təsiri altında aşağı uçan hədəflərin aşkarlanmasını təmin etdi (ST-68U kodunda U – sadələşdirilmiş mənası daşıyır). 1975-ci ilin avqust ayında, ölkənin Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunlarının Radio-Texniki İdarəsinin rəisi M.T. Bereqovoy ilə keçirilən görüşdə “İskra”nın ST-68U radarının aparıcı inkişafçısı təyin edilməsi qərara alındı. 1980-ci ilin martında iki prototipin dövlət sınaqları eyni vaxtda başladı: ST-68U (“İskra” Dizayn Bürosu) və ST-68 (VNİİRT). Bu sınaqlar rəqabət əsasında aparıldı. ST-68 RLS-i dövlət testlərindən müvəffəqiyyətlə keçərək aktiv və passiv müdaxilə şəraitində əla nəticələr göstərdi və silahlanmaya qəbul edildi.

Bununla birlikdə, müqayisəli sınaqların nəticələrinə görə, ST-68U radarı da istehsalda texnoloji cəhətdən daha az inkişaf etmiş, daha zəif xüsusiyyətlərə sahib olsa da, ucuz və mobil olduğu üçün seriya istehsalı üçün tövsiyə edildi.

ST-68 radarının bir prototipi HHM qoşunlarına verildi.

Radar stansiyası, mütəşəkkil (aktiv və passiv) müdaxilələrə, habelə yer səthindən və meteoroloji formasiyalardan əks olunan siqnallara məruz qaldıqda belə, ALKM (hava bazalı – red) tipli qanadlı raketlər də daxil olmaqla hava hədəflərini aşkarlamaq, tanımaq və izləmək üçün istifadə olundu.

ST-68U (19J6) RLS-in tərkibinə radarın özü ilə bilikdə MAZ-938B şassisi bazasında 6UF yarımqoşqusu və iki dizel generatoruna malik MAZ-5224V şassisindəki 6BP qoşqusu daxildir. Radar aşağıdakıları təmin edir:

– hava hədəflərinin və koordinatların – azimut, sıra, yüksəklik və hündürlüyün təyin edilməsi;
– dövlət mənsubiyyətinin təyin edilməsi;
– fəal maneə mənbələrinin bucaq pelenqinin təyin edilməsi.

ST-68U daşınması üçün “KrAZ-255” və ya “KrAZ-260” maşınlarından istifadə olunur, stansiya bir saat yarım ərzində ərazidə yerləşdirilə/çıxarıla bilər. ST-68UM – 35D6-nın təkmilləşdirilən versiyasının aşkarlama parametrləri yaxşılaşdırılıb. Əlavə olaraq, bu versiyada anten 40V6M qülləsinə quraşdırıla bilər. Təxmini yerləşdirmə müddəti 2 saatdır.

Azərbaycan Ordusunda istifadə edilən 19J6 (ST-68U) radarları istehsalçı tərəfindən yenilənib. Emal avadanlığının məsafəsinin artırılması üçün faza filtrlərinin sayı 8-dən 16-ya çatdırılıb, filtrlərin amplitüda-faza xüsusiyyətləri optimallaşdırılıb. Bu, “nadir” buraxılış rejimində radar məsafəsini 150 km-dən 180 km-ə qədər artırmağa, passiv və aktiv müdaxilənin birgə təsiri şəraitində hədəf izləməsini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmağa, hədəflərin radial sürətlərini təyin etmək imkanını həyata keçirməyə imkan verib. 360 km-ə qədər məsafədə böyük hədəfləri aşkar etmək üçün yeni işə salınma rejimi tətbiq olunur.

Modernləşdirmə aşağıdakılara imkan verdi:

– məsafənin artırılması;
– koordinatların ölçülməsinin dəqiqliyinin artırılması;
– maneə şəraitində hədəflərin aşkarlanmasının yaxşılaşdırılması;
– izləmə və müşayiət proseslərinin avtomatlaşdırılması;
– rədd zonasının müdaxilə mühitinə uyğunlaşdırılması;
– mövcud ekranlı iş yerlərində obyektlərinin təsvirinin rəngli LCD ekranlarla əvəz edilməsi;
– RLS məlumatlarının verilməsi üçün müxtəlif protokollar, format və standartların tətbiq edilməsi;
– məlumatların və radarın iş rejimlərinin qeydiyyatı üçün elektron metodların tətbiq edilməsi;
– radarın 3000 m-ə qədər yüksəkliklərdə işləmə qabiliyyətinin təmin edilməsi;
– radar dağlıq ərazidə işləyərkən saxta hədəflərin sayını azaltmaq;
– MK-X tipli hədəflərin mənsubiyyətinin müəyyənləşdirilməsi üçün IFF kanalı;
– yeni məlumat prosessoru tərəfindən tətbiq olunan effektiv trayektoriya işləmə alqoritmlərinin təmin edilməsi.

Belarusun “2566 elektron silahların təmiri zavodu” 19J6 radarının 19J6M səviyyəsinə qədər modernləşdirilməsini həyata keçirir.

Modernləşdirmə zamanı aşağıdakılar həyata keçirilib:

– rəqəmsal prosessorlara əsaslanan siqnal emal sisteminin tətbiqi;
– mikrodalğalı cihazların sərt detallarla dəyişdirilməsi;
– emal diapazon diskretlərinin və faza filtrlərinin sayını artıraraq, radarın yeni iş rejimini tətbiq etməklə hava obyektlərinin aşkarlanma diapazonunu artırmaq;
– rəngli LSD ekranların tətbiq edilməsi;
– texniki xidmət proseslərinin avtomatlaşdırılması;
– məlumatların qeyd edilməsi və radarın iş rejimləri üçün elektron metoddan istifadə edilməsi;
– radarın müasir AİS sistemləri ilə inteqrasiya imkanları.

Nəticə

Ümumilikdə kifayət qədər yaşlı RLS olmasına baxmayaraq, zamanında öz sinifinin ən yaxşılarından olsa da, hazırda onu yalnız orta seqmentə aid etmək olar. Hər bir RLS-də olduğu kimi 19J6M-in də üstün və mənfi cəhətləri mövcuddur.

Bu komplekslərin üstün cəhətləri aşağıdakılardır:

1. Aşkarlanan, tanınan və müşayiət edilən hədəfləri 3 koordianatlı məkanda və rəngli ekranda nümayiş etdirir;
2. Hədəfləri aşkarlama dəqiqliyi yüksəkdir;
3. Alçaq və orta yüksəkliklərdə aşkarlama imkanları genişdir;
4. Sələfindən fərqli olaraq yüksək ayırdetmə qabiliyyətinə malikdir, yəni aşkar edilən hədəfləri ayrı-ayrılıqda nümayiş etdirir.

Kompleksin mənfi xüsusiyyətlərinə aşağıdakılar aiddir:

1. RLS-in soyutma sistemi optimal hesab edilmir;
2. Qabaritləri böyükdür;
3. Mikrosxemlərin, elementlərin, plataların və s. bahalı metallardan hazırlanmasına görə RLS-in kifayət qədər yüksək qiyməti.

Kompleksdən uzun müddət praktiki istifadə edən peşəkar zabitlər kompleksi ümumilikdə müsbət dəyərləndirirlər.

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev

Related Articles

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir

Back to top button